Opinión / Iritzia

El euskara, por debajo de las lenguas extranjeras

José María Blanzako

José María Blanzako


Jose Mari Blanzako. Quisiera aclarar ante la población de la Ribera en particular, y la zona no vascófona en general, la sarta de invenciones y de disparates que PSOE-PP-UPN dicen sobre la imposición del euskera en esta zona y los beneplácitos que la Administración navarra le otorga en detrimento de otras lenguas extranjeras.

Según un estudio de compañeros/as de Administrazioan Euskaraz Taldea, el Defensor del Pueblo decía que el Gobierno de Navarra seguirá, en las convocatorias de la Ribera (y de toda la zona no-vascófona) puntuando el alemán, inglés y francés y no puntuando el euskara. La puntuación del euskara es cero, mientras que cada lengua extranjera supone 2 puntos en los concursos de traslado y en los concursos-oposiciones en la Administración Núcleo y Salud.

El Defensor del Pueblo se lo ha recordado más de una vez al Gobierno de Navarra: que no se puntúe más una lengua extranjera que el euskara, ya que tiene estatus de lengua propia de Navarra y en parte cooficial.

A pesar de todo, el Gobierno de Navarra, el 28 de junio de 2018, decidió no hacer caso al Defensor del Pueblo (expedientes Q18/125 y Q18/423). Para ello dio dos argumentos: por un lado, que el famoso Decreto Foral 103/2017, del Euskara, no obliga a puntuar el euskara en la zona no vascófona y por otro lado, que la disposición transitoria cuarta del decreto foral establece que hasta que no se analice cada puesto de trabajo se aplicarán las puntuaciones mínimas para el euskara, que en la Ribera es cero.

Las palabras del propio Defensor del Pueblo son muy claras: “Transmito mi disgusto porque la Administración no haya adoptado una actitud más favorable respecto de su queja y a la recomendación formulada”.

Cabe destacar que la mencionada disposición transitoria cuarta del decreto foral solo se refiere a la zona vascófona y mixta, no a la zona no vascófona y, por lo tanto, no es excusa para actuar de este modo. Por otra parte, la Ley del Euskara de 1986 es la que otorgó su estatus al euskara, evidentemente por encima de las lenguas extranjeras y la Ley está por encima de los decretos forales. Es increíble que durante cuatro años en gran parte de Navarra no se haya podido poner el euskara a la altura del alemán, por ejemplo. Y por lo que parece seguiremos igual.

Está claro que la exclusión hacia la otra lengua de los navarros/as es una realidad en la Ribera, es decir, la discriminación hacia las personas que libre y voluntariamente lo quieren aprender es una evidencia.

De esta forma y siguiendo el camino que señalan estos partidos, seguro que no podremos normalizar nuestro idioma, algo fundamental en el contexto de la convivencia entre personas de la misma comunidad, es decir, zona mixta y vascófona irán distanciándose de la otra Navarra, en temas como el socio-lingüístico, porque en el económico y social es una realidad contrastada ya que nos han tenido 30 años marginados y desfavorecidos a los riberos y riberas. Fueron dirigentes de la Administración pública Navarra, hombres y mujeres de esta zona, los y las que despilfarraron dinero y acometieron proyectos sin ningún sentido, negando al mismo tiempo, nuestras raíces y sentimientos.

Por último, agradecer al colectivo Administrazioan Euskaraz Taldea su labor en pro de la normalización de nuestra lengua, el euskara.


 

Lingua Navarrorum eta hizkuntzakeria

Patxi Saez

Patxi Saez


a

Patxi Saez Beloki. Azken hatsetara eraman nahi duen hizkuntzari erasotzeko, hizkuntzakeriak erabiltzen duen tresnarik suntsitzaileena ukazioa da. Ikus ditzagun, hizkuntzakeriak euskarari eraso egiteko erabiltzen dituen ukazioetatik, hiru:

1. Iraganaren ukazioa

Espainiako hizkuntzakeriatik ukatu egiten dute Nafarroako Erriberan gaztelania ez den beste hizkuntzarik sekula izan denik. Espainiako hizkuntzakeriarentzat, Nafarroako «eremu erdalduneko» berezko hizkuntza bakarra gaztelania da, eta hor ez omen da euskararik sekula izan.

Iruñean dagoen Nafarroako Errege Artxibo Nagusian zabaldu berri duten Navarrorum erakusketak, erromatarren garaitik aurrera jasotako 36 dokumentu historikoen bidez, zalantza izpirik ez du uzten nafarren euskalduntasunaz. Erdi Aroan, Ameriketako kolonizazioa hasi aurretik, Nafarroa osoan ez ezik, Nafarroatik kanpo ere komunikaziorako hizkuntza nagusia zen euskara. Garai hartan, Errioxa eta Burgosko mugetan barrena hitz egiten zen euskara, eta Huesca eta Lleidaraino ere iritsita zegoen orduko nafarren Lingua Navarrorum.

Hizkuntzakeriaren ukazio hori beldur baten ondorio da: Espainiako nazionalismoaren hizkuntzakeriatik beldur dira Araban gertatutakoa Nafarroan ere gertatuko den. Araban, Francoren diktadura garaiko arabarrek, euskara galduta zeukaten ordurako, baina, ezpainetan euskararik ez bazuten ere, bihotzean bai, ordea. Euskararendako diktadura ukatzaile eta zapaltzaile hura amaitutakoan, arabarrei euskara sustatzeko bidea eman zaienean, beraien baitan erabat iraungi gabe zeukaten euskal senaren txingarretik, euskalduntasunaren berpizkundea gertatu da Araba osoan. Gaur egungo Araban euskara belaunaldi gazteena da. Horrela kontatu digu Xabier Euzkitze kazetari eta bertsolariak: «Askoren begietan lur arrotzak ziren euskararentzat. Arabako Errioxan bereziki, aldeko sentsibilitatea zeukatenek ere ez zuten euskararik mintzo. Aitzindari batzuek ereindako haziari esker, gaur egungo ikasle askok eta askok guraso euskaldunak dituzte. Duela pare bat hilabete izan nintzen bertan, pilota emankizun baten karietara. Beste hainbat haurren artean —ia denak euskaraz ari ziren— hiruzpalau urteko neskatxa bat ari zen pilotan, zaharragoetatik bereiz. Ni begira ikusi ninduenean, «¿juegas?» galdetu zidan. «Noski, baina nik euskaraz badakit, e!» erantzun nion. Neskatikoaren epaiak zur eta lur utzi ninduen: «A, bai? Eske zaharra zara!». Alegia, Lantziegoko errealitatean zaharrak erdararekin eta gazteak euskararekin lotzen dituzte.

2. Orainaren ukazioa

Hizkuntzakeriak berezko hizkuntzaren ukaziorako daukan beste estrategia bat hiztunen hizkuntza eskubideena da. Hizkuntza ez omen da inongo eskubideren jabe. Hizkuntzakeriatik diotenez, eskubideen jabe diren bakarrak hiztunak omen dira, herritarrak, alegia. Kontua da, horrela, hizkuntza galdu duten hiztunek ez dutela hizkuntza eskubiderik, hizkuntzaren jabe ez direlako. Modu honetara, Nafarroako «eremu erdaldunean» belaunaldiz belaunaldiko katean euskara galdu duten nafarrek ez dute hizkuntza eskubiderik euskararik ez dakitelako. Beraz, hizkuntzakeriaren arrazoibidetik hizkuntzarik ez dakienak ez du hizkuntza eskubiderik; horregatik, Nafarroako «eremu erdaldunean» hizkuntzakeriak ez du euskara ofiziala egin, ez dakienari eskubiderik aitortzeko beharrik ez dagoelako. Baina hizkuntzakeriaren arrazoibidea erabat hankamotza da; izan ere, hizkuntza ez da norbanakoarena bakarrik: Hizkuntza zerbait bada, komunikazio ekintza da eta, ekintza horretan, hiztun batek baino gehiagok esku hartzen du. Gizatalde batek egina da hizkuntza. Hizkuntza elkarrekintza kolektiboa da, hiztunek elkarrekin elkarbanatzen dituzten kultur erreferentzien gainean eraikia. Eta nafarren herria eskubideduna baldin bada, eskubide kolektibo batzuk aitortzen zaizkiolako —eta hala aitortzen zaizkio herri eskubide horiek Nafarroari— euskararen hiztun-herriari ere bere aitortza zor zaio herritarrez osatutako kolektiboa den aldetik. Baina hizkuntzakeriatik eskubide horiek ukatu egiten dira, eskubideen edukitzaile bakarra hiztuna dela esanda. Arrazoibide horretatik ere huts egiten du hizkuntzakeriak; izan ere, eskubideak, tartean herritar bakarra baldin badago ere, babestu beharrekoak dira herri-erakundeen aldetik, eta Nafarroako «eremu erdaldunean», oraindik orain eta orain bertan, badira euskararen hiztun bat baino gehiago. Hizkuntzakeriaren gaitzak jotako herri-erakundeek, Nafarroakoak kasu, hizkuntza zapalkuntzari begi-belarriak ixten dizkiote bertako eta berezko hizkuntzari eta hiztunei kalte egiteko.

3. Etorkizunaren ukazioa

Hizkuntza menderatuak izandako zapalkuntza eta bidegabekeriak oso nabarmenak direnean, berriz, hizkuntzakeriatik, onenean, halakorik gertatu dela onartuko dute aho txikiarekin; baina, gertatua gertatuta dagoela, eta, aurrera egiteko, kontuak bere horretan uztea dela onena esango digute. Alegia, egindako okerrak ez duela bueltarik eta ez dagoela ezer egiterik egindako okerra konpontzeko. Azken batean, gizateriaren historia hildako hizkuntzez beteta dagoela azpimarratuko digute hizkuntzakeriatik eta latinaren adibidea jarriko digute. Hau da, gaztelania nagusitu baldin bada herritarren mintzo gisa, konponbiderik ez dagoela esango dute hizkuntzakeriatik, euskara hilda eta galduta dagoelako herritar horien artean. Baina hori lan istripuek konponbiderik ez dutela esatea bezalakoxea da: Lan istripuz hildako langileak ezin direla berpiztu eta bakean uzteko. Alegia, lan istripuan hildakoak hilda daudelako, segurtasun neurri gehiago hartzea alferrikakoa dela esatea bezalakoxea da. Hildako langileei begiratu beharrean, bizirik daudenei begiratu behar zaie eta hizkuntza kontuetan gauza bera: Hizkuntza bat biziberritzeko belaunaldi berriei begiratu behar zaie, eta belaunez belauneko hizkuntza sorberritzeari begirako lanari lotzea da etorkizuna irabazteko bidea, Araban egin duten bezalaxe.

*Soziolinguista