Noticias / Berriak

Manex Pagola, aberriari eta euskarari idatzi zion kantagilea

Manex Pagola

Manex Pagola


Hurbila. Umila. Konprometitua. Hala oroitzen dute Manex Pagola hura ezagutu eta harekin jardunean aritu zirenek. Landibarren jaiotako kantagile, herrigile eta euskaltzalea atzo zendu zen Baionan, euskal kantagintzari ehunka abesti utzita, horietariko gehienak Euskal Herriari eta euskarari lotuak eta Ipar Euskal Herriko hainbat kantariren ahotsetan zabalduak. «Berak ez zuela kanturako ahotsik esan ohi zuen», oroitu du Maite Idirinek.

«Manex Pagola joan zaigu. Bagenekien azken egunetan gogorrak pasatzen ari zela eta, azkenean, joan zaigu», azaldu du telefonoaren beste aldetik Peio Ospitalek. Ordubete eskas da Manex Pagolaren heriotzaren berri izan duela eta hunkituta, eta maitasun betez, oroitu du haren emaria. Anje Duhaldek bezalaxe: «Aitzindari bat da. Nik uste dut Mixel Labegerieren ondorengo pausoa izan zela, bera eta beste batzuk, baina bera gehienbat, eta Euskal Herriko kantagintzari ikaragarrizko ekarpena egin diola. Ni neu bere oinordeko sentitzen naiz, bera maisu bat izan zelako».

Biek abestu dituzte, beste hainbat kantarik bezala –nagusiki Ipar Euskal Herrikoak– baxenabartarrak idatzitako kantuak. Baita Maite Idirinek ere: «Niretzako, lehenik, lagun handi bat zen. Beti lagunak izan gara, beti ibili gara oso hurbil bata bestearengandik ideietan eta denean, eta niretzat galera handia da. Oraindino ez zen horren adindua, eta pena da».

Manex Pagola Landibarren (Nafarroa Beherea) jaio zen 1941eko ekainaren 28an eta atzo zendu zen Baionan, 76 urte zituela. Antropologia Sozial eta Kulturalean doktorea, Euskal Museoko kargudun izan zen, baita Seaska eta Enbataren sortzaileetariko bat ere. «Oso urte bereziak izan ziren –oroitu zuen Pagolak berak 2014an GARAk egin zion elkarrizketa batean–. Guk genuen asmoa nahi genuen herrian zabaldu, baina kontrakoak asko eta mota askotakoak ziren. Nahiko kemen izan genuen iraultzeko, gurean sinesten genuen eta kontrastatua zen gizartean zuzen ginela».

Musika ikasketarik propio egin gabea, zaletasuna elizan piztu zitzaiola esan ohi zuen («nire kontserbatorioa izan da») eta Etxahun-Iruri eta Etxahun Barkoxeren bidez jabetu zen Euskal Herriaren izateaz. Gero, Mixel Labegerieren musikarekin euskarazko sorkuntza modernoa eta garaikidea ezagutu zituen eta, bere ekarpena egin asmoz, lehenik bertsoak eta ostean abestiak idazten hasi zen. Orotara 120 kantutik gora idatzi zituen, baina bi disko soilik grabatu zituen, bata Elkar-ekin 1972an eta, bigarrena, Burgosko prozesuko auzipetuei elkartasuna adierazteko, 1969an, Goiztiri diskoetxearekin.

70eko hamarkadan, Ez Dok Amairuren “Baga Biga Higa” ikuskizunaren arrakasta ikusita Ipar Euskal Herrirako antzeko zerbait egitea otu eta hainbat musikari bildu zituen “Zazpiribai” ikuskizunean, tartean Pantxoa Carrere eta Peio Ospital, Ugutz Robles-Arangiz, Iñaki Urtizberea, Patxika Erramuzpe, Benito Lertxundi, Xabier Lete eta Lourdes Iriondo. Bederatzi emanaldi egin zituzten.

Soiltasunaren aberastasuna

«Berak esaten zuen beti bere ahotsak ez zuela askorik balio –aipatu du Idirinek–. Umila zen eta egia da ez zuela ahots bereziki ederra, baina hala ere beti kantatzen zuen eta pozik sentitzen zen bere kantuak besteen ahotsean entzunda. Kantari batek hartuta ere, bereak zituen». Hala, eta bere kantuek besteek abestuta harrera ona zutela ikusita, kantuan aritzeari uztea deliberatu zuen. Ez, ordea, kantuak idazteari. “Biziaren altzotik” liburuan bildu zituen bere kantu ezagunenak.

Peio eta Pantxoaren ahotsean egin dira ezagun Pagolaren abesti gehienak, tartean Idirin, Duhalde, Martxel Brave, Jean-Noel Bessonart edota Erramun Martikorenak ere abestu badituzte ere. Horien artean leudeke “Eñaut Bidegorri”, “Ttakolin” edota “Urtxintxa”, “Kanta aberria”, “Azken dantza”, Peio eta Pantxoaren ahotsean ezagun egin direnak. «Manex gure belaunaldiko kantugile emankorrenetarikoa izan da eta uste dut Euskal Herriaren problematika inork ez bezala plazaratu duela bere kantuen bidez. Manexen kantuek izan dute sinpletasunaren, soiltasunaren freskotasuna eta aberastasuna aldi berean. Etxeko hizkuntza arruntaren bidez jakin izan du gure herriak bizi izan dituen arazo nagusiak plazaratzen eta kanporatzen, adibide batzuk emateko, hizkuntzaren galera, ihes ekonomikoa, aberri-mina… Sinpletasunaren freskotasuna, horrek egiten du kantuaren arrakasta», adierazi du Ospitalek. Iritzi berekoa da Duhalde ere: «Nahiz eta kantu errazak izan itxuraz, oso kantu sarkorrak dira, herrian errotuta daudenak». «Bere kantuetariko asko daude aberriarekin lotuta. Bera oso abertzalea zen, eta hori antzematen da bere kantuetan», gehitu du Idirinek.

Duhaldek herrigintzan egindako lana goraipatu nahi izan du: «Ez zen bakarrik kantaria. Gizarte gizona ere bazen. Enbataren munduan sartuta guztiz, idazkari izandakoa eta sozialki lan asko egindakoa. Kultur gizon handia zen, Euskal Museoan, euskal erakustokian ere lan oparoa egin zuen eta politikan ere nahiko inplikatua izan zen, Iparraldeko Eusko Alkartasunaren sorreran inplikatu zen».

Idirinek gaineratu du Euskal Museoan egindako ibilbidea garrantzitsua izan zela Pagolarentzat: «Aktibitate handia izan zuen eta oso inportantea izan zen bere ekarpena, baina bera oso umila eta maitagarria zen eta ez zuen aipatzen. Ez nion sekula galdetu, baina nik uste dut bere lan egiteko manera eraman zuela museora. Oso pertsona preziatua zen, oso maitatua». Amaitzeko, Duhaldek: «Nik uste galera handi bat dela guretzat, pertsona bezala, baina bere obra hor gelditzen da eta funtsezkoa hori da azken finean»

Gara, 2018/06/08


 

Egun handi bat kantuzaleentzat “Euskal Herria Kantuz Eguna – 2018” Iruñean

EH Kantuz 2018

EH Kantuz 2018


a

Organizado por la Orreaga Fundazaioa, por primera vez en Navarra este sábado pasado día 2 de junio se celebró el “Euskal Herria Kantuz Eguna 2018” en Iruñea. Alrededor de 1.500 kantuzales provenientes de Araba, Gipuzkoa, Bizkaia, Lapurdi, Xuberoa… y también del Bearne, se reunieron para cantar en Euskera por las calle del Casco Viejo de Iruñea nuestros viejos y nuevos kantuz.

A las 10:00 en la plaza de los Burgos se les dio la bien venida a los participantes, a la vez que chocolate, pastas, bocadillos acompañados de vino. También se distribuyeron los cancioneros y las txartelas para la comida.

A continuación en la Plaza del Ayuntamiento el alcalde Joseba Asirón, acompañado de Joxe Abaurrea y Patricia Perales entre otros, dio la bienvenida y saludó a los asistentes y junto con el grupo de kantuzales cantaron varios kantuz.

Desde el balcón de segundo piso Mixel Aire “Xalbador” y Louis Harinordoki “Laka”, nos obsequiaron con sus versos y a continuación Pello Zabaltza y Gerard Ihidoi con sus canciones. A las puertas del ayuntamiento, los gaiteros interpretaron el himno de Navarra.

Las siguientes paradas fueron en la Plaza de San Francisco, Paseo Sarasate y Plaza del Castillo, donde se siguieron con los kantuz en Euskera y se bailaron los Jauzis.

Dentro de un gran ambiente, la comida popular se hizo en el Patio de los Salesianos, donde participaron 1.200 personas. Después de la misma y a los postres, actuaron Fermín Balentzia, Pello Zabaltza y Gerard Ihidoi y cada grupo venido de todo los herrialdes cantó sus canciones acompañados por numerosos músicos. La fiesta siguió con Bertsolaris, Dantzak etc. y se alargó con más kantuz.

Ver vídeos:

https://www.youtube.com/watch?v=8HuPI2RhZ0k
https://www.youtube.com/watch?v=hI_YtMO6FTA

Orreaga Fundazioa quiere agradecer a cuantos desinteresadamente de una manera u otra, han colaborado en hacer realidad el evento, que sin ellos no hubiera sido posible llevarlo a cabo.


a

Egun handia kantuzaleentzat “Euskal Herria Kantuz Eguna – 2018” Iruñean

Nafarroan lehen aldiz, ekainaren 2an, larunbatean, Euskal Kantuz Eguna – 2018 ospatu zen Iruñean. Orreaga Fundazaioak antolatutakoa 1.500 kantuzale inguru bilduk giñen gure kantu zaharrak eta berriak kantatzeko Iruñeko Alde Zaharreko kele eta plazetan zehar.

Horrelako gertaera bat antolatzea lan handia eskatzen du… urte erdian egin genituen Orreagako Fundazioak. Gainera, eguraldi gain, beti pasa txarra egin dezakezu, nahiz eta oraingoz eguzkia eta eguraldia ona izan zen.

Hau izan zen egunaren egitaraua:

10:00etan: Leku ezberdinetatik etorritako parte hartzailei Ongi Etorria Burgoen plazan. Ohiturei jarraituz, etorriko ziren guztientzat, kantutegiak, pegatak, txokolatea, pintxoak, ardoa… hartu zituzten.

10:40ean: Kantuz Alde Zaharreko kaleetatik: Burgoen Plaza, Udal Plaza, Kale Berria, San Franzisko Plaza, Sarasate Pasalekua, Gaztelu Plaza…

Joseba Asiron alkateak udaletxeko plazan Ongietorria eman zigun eta agur bero bat bidali ere. Besteak beste, Maider Beloki, Joxe Abaurrea eta Patricia Perales zinegotziak lagunduta. Bigarren solairuaren balkoian, Mixel Aire-k “Xalbador” eta Louis Harinordoki-k “Laka” bersoak botatu zituzten eta gero Zabaltza-k eta Ihidoi-k euren kantak, eta Udal Plazan bukatzeko Nafarroako Nafar-gorteen himnoa Ezpelur gaitarien eskutik entzun ahal zuten.

14:30ean: Bazkari ona Salestarren pation izan zen.

Bazkal ondoan, bertsolariak, abeslariak: Fermin Balentzia, Zabaltza eta Ihidoi. Dantzak eta abar izan ziren eta herrialde bakoitzeko talde guztiek abesti bi kantatu zituzten.

Janariarekiko giroa ederra eta izugarria izan zen mahaian bildutako 1.200 kantuzale artean. Goizean bezala, euskaraz abesten jarraitu genuen.

Orreagako Fundazioentzat, aurtengo Iruñeko Euskal Herriko Kantuz Egunaren ebaluazioa oso positiboa izan da. Egia esan, ezin genezake imajinatu hainbeste herrialde guztietako jendea etorri eta gainera arazo nabarmenik gabe.

Lagundu ditugun enpresei eskerrak eman nahi dizkiegu haien babesagatik, baita boluntarioentzat (50 inguru) ere, haien laguntzarik gabe ez genuke aurrera eraman. Artistei ere eskerrak eman nahi dizkiegu: Mixen Aire “Xalbador”ri, Louis Harinordoki “Laka”ri, Zabalza, Ihidoi-eri… eta gaiteroei, akodolariei eta musikoei desinteresatuan parte hartu dute… eta ez bezala Fermin Balentziari bereziki.

Esan bezala hemen dituzue jasotako bideoak, hemen Klikatu:

https://www.youtube.com/watch?v=8HuPI2RhZ0k
https://www.youtube.com/watch?v=hI_YtMO6FTA

Alde bestetik, posta elektroniko hau jaso dugu:

Astelehen on kantuzale orori, larunbateko jarduna Iruñean pozgarria izan zen, kantuzale ugari bildu ginen bertan. Jakinik badagoela zer hobetu, akatsak zuzendu, eta makina bat xehetasun lotu behar, zoriondu nahi ditut bereziki antolaketan aritu ziren boluntario guztiak. Horrelako egun bat antolatzea ez da txikikeri bat, boluntario talde batentzat sekulakoa da, neke asko, urduritasun ugari, eztabaida ugari, eta benetan, izandako arazo guzien gainetik ZORIONTZEKO merezimendu guziak egin dituztela esan behar da.

Beraz hartu orain irabazitako atsedena eta zoriona egindako lanagatik. Egun hauetan irudi, bideo, argazki ugari zabalduko ditugu. Lehen mezu honen bitartez jaso ditugun lehen bideoak ikusgai jartzen dizkizuegu. Aurrerago, hainbat gestio egitea gustatuko litzaidake, eta kantu-taldeetako koordinatzaileekin kontrastatu, baloratu eta guzien ekarpenak jaso …eta nola ez datorren urteko lekukoa zeinek hartuko duen ere erabakitzeko dago, bideratuko dugu gestioa.

Juanlu Aranburu (Euskal Kantuzaleen Elkartea)